Yazmak benim için adeta terapötik bir aktivite. Ama söz konusu yazı tez veya makale olduğunda bazen tutukluk yaşayabiliyor insan. Bu yazıda bir ara yaşadığım böylesi bir engel için işe yarayabilecek çözümleri sizlerle paylaşmak istedim.
Yazmanın Önündeki Engeller
1) Mükemmeliyetçilik; yazmak istiyor ve bir türlü başlayamıyorsanız muhtemelen standartlarınız oldukça yüksektir ve yaptığınız işi oldukça zorlaştırmışsınızdır.
2) Erteleme; işler gereğinden fazla detaylı ve kapsamlı ele alınınca atılacak adımlar gözde öyle büyür ki, yılgınlıkla yapılacakları ertelemekten başka bir çare kalmaz.
3) Odaklanmayı sürdürememek; her şey birden halledilmeye çalışıldığında aşırı yüklenilen zihin dikkatini toplayamaz, sürdüremez. Öyle ki, hatta kilitlenip hiç düşünemez hale gelebilir. Asıl yapılması gereken iş gereksiz yere zorlaştırıldığında insan zihni bu zorluktan uzaklaşmanın yollarını başarılı bir şekilde bulur. Böyle zamanlarda normalde akla gelmeyen cazip fikirler, ilginç konular zihinde parlamaya başlar. Sosyal medyaya kapılıp gitmek sıkıntıdan kurtulmanın bir yolu olur. Bu tarz kaçışlar aslında aşırı yüklenmeden kurtulma girişimleridir.
4) Zaman baskısı; bunun bir diğer adı
yetiştirememe kaygısıdır. Standartlar gerçekçi olmayan bir şekilde yükseltildiğinde her aktivite daha fazla zaman almaya başlar. Yavaş ilerleme yetiştirememe kaygısını artırır. Bu kaygıda baskı hissine dönüşür. O zamanda yetiştirme kaygısı ile otomatik bir şekilde sergilenen acelecilik, telaş, hızlı olmaya çalışmak, her şeye birden
el atmak, ara verememek gibi başa çıkma davranışları sanki makul çözümlermiş gibi gelir. Halbuki bu sonuçların ulaştığı yer bir noktada tükeniş olacaktır. Bu döngü aslında bir nevi mükemmeliyetçiliğe dayalı ertelemenin mekanizmasıdır. Ertelemeler, oyalanmalar, başlayamamalar vs. hepsi neticede mükemmeliyetçi kaygılardan kaçınmanın, işlevsiz yollarından başka bir şey değildir. Bu nokta da çözüm elbette ortalamayı kabul, standartları düşürmek, makul, mantıklı, yapılabilir ve ulaşılabilir gerçekçi hedefler belirlemek gibi gelebilir. Gerçekte ise asıl çözüm daha derinlerde yatar. Çünkü mükemmeliyetçilik sorunun kendisi değildir. O'da bir başa çıkma tepkisidir. Mükemmeliyetçilik daha dipteki başarısızlık, muhtaç kalma, bağımsızlık, özgürlük veya özerklik ihtiyaçlarının karşılanamayacağı kaygılarından ve bu durumlara düşüldüğünde yaşanacak olan utançtan kaçınmanın ve bu daha dip kaygılar ile başa çıkmanın bir yoludur. Bu derin ihtiyaçlar ve kaygılar her bireyde farklı olabilir.
5) Yazmayı sabote eden inançlar; bu inançlarda kişiye göre farklılaşabilir. Örneğin kişinin teze ayırdığı zamanı daha derindeki, daha temel ve daha önemli bir ihtiyacının giderilmesinin önünde bir engel olarak görmesi. Bu çatışma gerçekte kişinin o dönem için asıl uğraşısı olması gereken tez yazma işini bir engel olarak görmesine yol açabilir. Kişi bir zorundalık ile bir temel ihtiyacı arasında ambivalans yaşar. Bu durumun oluşturduğu zıt duygular çözümlenmediğinde içsel çatışmanın oluşturduğu sıkıntı hissi erteleme davranışı ile aşılmaya çalışılır.
6) Depresif duygu durum; bir kısım araştırmacılar tez sürecinin ortalarına doğru yaşanabilen bir tez depresyonundan bahsediyorlar. Ben de bazen modumun düştüğünü hissettiğimde bilgisayarın başında oturmaya çabalamak yerine dışarı çıkıp biraz yürüyüş yapıyor hava alıyorum. Bu iyi hissettiriyor. Her insan kendine iyi gelen keyif veren aktiviteleri fazla yaparak kendine daha fazla ödül alma izni verebilir ve yaşamındaki depresif örüntüleri azaltabilir. Sorunu oluşturan etkenler açısından şimdilik aklıma gelenler bunlar. Şimdi biraz da pratikte neler işe yarayabilir onlara bakalım.
Tez, Makale vs. Yazarken Atılması Gereken Adımlar
1. Literatürü taramak: Konuyla ilgili veri tabanlarından kaynakları ve bilgileri topla.
2. Çalışmanıza model olacak, örnek birkaç makale ya
da tez bulmak: Umberto Eco (2015) "How to Write a Thesis" başlıklı kitabında tez yazılmaz
yazılmışı bulunur diyor. Daha önce yapılmış güzel bir çalışmayı uygun bir şekilde model almak intihal değildir. Bu ilerlemeyi kolaylaştırabilir. Yine Eco’ya (2015) göre tez yazmak demek bazı şeyleri bir araya getirmek demektir. Daha önce
yapılan çalışmalardan yararlanılması araştırmanızı sıfırdan oluşturmaktan daha kolaydır. Bu yaklaşım çalışmanızın daha hızlı ve kaliteli oluşmasına yardımcı olur.
3. Günlük programınızda tezinizi önceliklendirmek: Tezinizle uğraşırken bir süre sonra tekrarlayan rutinler sanki size hiç ilerleyemiyormuşsunuz gibi hissettirebilir. Hiçbir şey yapamıyorsunuz ve gün çabucak bitiveriyor hissi. Bu hissin kaynağı zihnin biten ve tamamlanan işlerden çok yarım kalan işlere odaklanmasının bir sonucudur. Bunun bir algı değil de gerçeklik olduğunu düşünüyorsanız rutinleri günün ilerleyen saatlerine bırakıp güne enerjinizi araştırmanız için önceliklendirerek başlayabilirsiniz.
4. Başlangıçta ilk taslağı düzeltmeye uğraşmadan yazmak: Yüksek standartları aşmanın bir yolu da önce kabaca yazabilmeyi kendinize kabul ettirebilmektir. Yazıyı düzeltmeye çalışmadan ilerlemek. Bu yazma işini hızlandırır, ilerlemeyi kolaylaştırır. Oyalanmayı engeller. Özetle sadece yazmak. Böylece gereksiz ayrıntılara, gramer hatalarına takılmadan, mükemmellik aramadan hızlıca ilerlenebilir. Bu da ihtiyacınız olan büyük resmin tamamlanmasını sağlar.
Sonrasında çalışmanızı dilediğiniz kadar revize edebilir iyileştirmeye zaman ayırabilirsiniz. Bu strateji yazma ketlenmesinin
üstesinden gelmenin iyi bir yolu olabilir.
5. Bir diğeri kendinize, kaleminizi özgür bırakma izni verebilmek için biraz kendinize güvenmek: Bu yapılabildiğinde yazı kendi düşüncelerinizle, ifadelerinizle ve üslubunuzla kolayca akacaktır. O zaman hem ne demek istediğiniz daha anlaşılır olur hem de benzerlik/intihal riskiniz çok düşer.
6. Sadece vurgulanmak istenilen ana noktalara odaklanarak ilerlemek: Bir ayrıntıya takıldığını fark ettiğinde hemen bir diğerine
geçmek. Bir detaya takıldığında kendine bu eksikleri yazıyı bitirdikten sonra da revize edebileceğini hatırlatabilirsin.
7. İşleri parçalara dilimlere ayırmak: Örneğin araştırma raporunuzu bölümlere ayırarak yazmak. Bu hedefini netleştirir ve odağını bir konuda toplamana yardımcı olur, zihni dağınıklıktan kurtarır. Bu bölüm yarın günlük, günlük veya birkaç günlük olabilir. Hedef gerçekçi, yapılabilir olduğunda, her bölümden sonra başarı hissi duymana ve motive olmana yardımcı olacaktır.
8. Tek bir zamanda tek bir şey yapmak: O zaman dilimi için hangi dilimle bölümle ilgileniyorsan sadece onunla ilgilen. Zihninin bütününü tamamen yaptığın işe ayır. Ve o iş parçasını bitirmeden bir sonrakine geçme. Her şeye el atmak her şeyin bitmesini sağlamıyor. Tek bir zamanda tek bir işle ilgilendiğinde ele aldığın işi bitirmiş olur ve bir sonraki işe daha iyi odaklanabilirsin. Hem de zihnin dağılmadığı için verimliliğin artar. Bu dinlenme içinde geçerli. Çalışırken sadece çalıştığın gibi, ara verdiğinde de sadece dinlen.
9. Daha azı hedeflemek: Daha az şey yapmayı hedeflemek tembellik değildir. O gün bitirmen gereken işler olabilir. Ancak çoğu zaman o listeyi kendin yaparsın. İşte listeni yaparken beklentini gerçekçi tut ve listende bitmeyecek iş olmasın. Daha az şeyi yapmayı hedeflemek az şey yapmak demek değildir. Bu bizi bir çok şey hedefleyip birinden diğerine koşuşturup durmaktan yani telaştan korur. Daha azı hedeflediğimizde düşünme fırsatımız olduğu gibi, gün sonunda da kendimizden ve ortaya çıkarttığımız işten daha çok memnuniyet içinde oluruz. (Not: Ben şimdiye kadar hiçbir zaman hedeflediğim işi tamamlayamadım. Hep beklentimin altında kaldım. Niye daha azı hedefleyip de bir günde oh be bugün hedefime ulaştım duygusunu kendime yaşatmayayım.)
10. İşlerin arasına boş zaman dilimleri koymak: Programında işler ardı ardına sıralanmış olmasın. Aralarda dinlenme aralıkları olsun. Bu bizi daha rahat bir program akışında tutacaktır. Aceleciliğe ve telaşa gerek yok. Hızlı ilerlemek istiyorsak paradoksik bir şekilde daha yavaş ve dikkatli iş yapmak buna yardımcı olacaktır. Sıkışmışlık ve yetiştirememe kaygısı içine girmeden ilerlemek, günümüzü daha keyifli yapar. Esneklik rahatlık demektir.
11. Raporu bitirdikten sonra ara vermek: Bitirdikten sonra ilk müsveddeyi bir
kenara bırakıp başka şeylerle ilgilenebilirsiniz. Böylece bir süre aradan sonra çalışmayı başka bir gözle yeniden gözden geçirebilirsiniz. Bu gözden geçirmede yazıyı açıklık ve uzunluk açısından revize edebilir, bütünlük ve bölümler arasındaki tutarlık açısından gözden geçirerek düzeltebilir, ve organize edebilirsiniz.
12. İstatistikte destek almak: Tezinin yada makalenin model kurma aşamasından en son sonuçları yazma aşamasına kadar istatistiği iyi olan arkadaşlarınızdan, hocalarınızdan destek almak ilerleyen dönemlerde telafisi zor hatalara karşı sizi koruyucu olabilir.
Şimdi buraya kadar yazılanları seninle biraz tartışalım:
Peki bu engellerden hangilerini, siz de deneyimliyor olabilirsiniz. Fark ettiğiniz kendi deneyimleriniz üzerinde çalışabilirsiniz.
Tam olarak fark edemediyseniz dahi, çözüm için önerilen hangi adımları siz de atabilirsiniz. Bunu sorabilirsiniz kendinize…
Örneğin “mükemmel olmasa da planladığım yazıyı önce kabaca yazıp bitirmeyi
seçiyorum” ya da “ilk taslak yazımda, eksikleri düzeltmeden yazmaya devam etmeyi seçiyorum” diyebilirsiniz...
Sonra bir süre
zihninizin bu fikirlere verdiği yanıtları izleyin… içerden gelen itirazlara kulak
verin… Zihninizden geçen bu düşünceleri yargılamadan, bastırmadan, onlardan uzaklaşmaya çalışmadan belirli bir mesafeden sadece izleyin...
Diliyorsanız bilinçli tarafınızla da yanıt verebilirsiniz bu
düşüncelere…
Bu düşünceleri üreten parçanızla diyalog kurabilirsiniz...
Onunla karşılıklı niyetler, amaçlar, bedeller ve sonuçlar üzerinde konuşabilir belkide bir noktada uzlaşabilirsiniz...
Belki kendinizle çalışırken farklı bir engelinizi keşfedeceksiniz… ve bir çözümün farkındalığını deneyimleyeceksiniz... kim bilir…
En son yazıda belirtilen bu adımları veya kendi bulduğunuz daha iyi başka adımları
atmayı nasıl başaracaksınız. Biraz da bunun üzerinde düşünebilirsiniz…
Ben kendi üzerimde nasıl çalışıyorum?
Tabi ben son zamanlarda kendi üzerimde biraz da keyif duyarak devam ettiğim mindfulness meditasyon farkındalık, izin ve yargısız kabul çalışmaları yapıyorum. Düşüncelere takılmadan gözlemci kalmak da çok iyi geliyor bana. Bazen de meditasyonun yanı sıra belki mod terapisi de denilebilecek ortaya çıkan parçalarla çalışıyorum. Bu tür çalışmaları sadece çok temel işlevsiz inançlarım ve kaygı üreten ihtiyaçlarım için yapıyorum. Ve yerine göre de bazen duygusal özgürleşme teknikleri, bazen de imgede exposure uygulamaları. Bu uygulamalar zaman içinde değişmekle birlikte şu sıralar bunların bir kombinasyonu gidiyor.
Tezini yazıp da bu yazıyla karşılaşan ve buraya kadar okuyan sana tüm tez yazma sürecinde kolaylık dileklerimle... Hoşçakal...
Yararlanılan Kaynaklar
- Apaydın, Anıl Z., (2015). Makale Nasıl Yazılır https://www.slideshare.net/uvcd/makale-nasl-yazilir-dr-anl-apaydin
- Eco Umberto (2015). How to Write a Thesis. The MIT Press, London
Çok faydalı bir yazı olmuş teşekkürler������
YanıtlaSil