Çocuğu olup da az veya çok disiplin sorunu yaşamayan var mı, merak ediyorum... Çocuklara karşı aşırı kontrolcü olmak, baskı yapmak, utandırmak, öfkelenmek, ses tonunu yükseltmek, tehdit etmek, yargılamak ve eleştirmek genelde disiplin getirmiyor. Bu yaklaşımlar, çocuğa güvensizlik aşıladığı gibi bir süre sonra ebeveynlerin kendilerini yetersiz hissetmesine ve daha da öfkeli hale gelmelerine yol açıyor. Uzun vadede işe yarayacak olan, çocuğun olumlu benlik algısını güçlendirerek kendi öz disiplinini geliştirmesine ve kendini kontrol etmesine katkı sağlayacak yaklaşımlar benimsemektir. Her çocuk aynı olmasa da, disiplin sağlamak için davranışçı yöntemler genellikle daha etkili oluyor.
Örneğin, ödevini yapmadan sevdiği aktivitelere izin verilmemesi veya yeme problemi varsa, oyun aktivitesinin yemeğini yedikten sonraya alınması gibi yöntemler işe yarayabilir.
Dikkati çabuk dağılan bir çocuğun, ödevlerini tamamlayana kadar bilgisayar, tablet gibi dikkat dağıtıcı unsurlardan uzak tutulması da faydalıdır.
Bazı sorumluluklarını yerine getirmekte zorlanıyorsa, bu sorumluluklar onun çok sevdiği aktivitelerin öncesine konabilir. Örneğin, "Hafta sonu Cumartesi günü tüm ödevlerini bitirirsen, Pazar günü öğleden sonra bir saat bilgisayarında oyun oynayabilirsin" gibi.
Olumlu her davranışının "aferin, güzel yapmışsın" gibi ifadelerle pekiştirilmesi, olumsuz davranışlarına ise hemen tepki göstermek yerine bunları bir miktar görmezden gelerek, yerinde ve zamanında uyarılması önemlidir. Çünkü her şeye kızılır ve her küçük şeyde uyarılırsa, bu duyarsızlaşmaya yol açabilir.
Bir yaptırım uygulanacaksa, bunun gerekçesi de açıklanmalıdır. Olayın sevgi kısıtlaması şeklinde yanlış anlaşılması önlenmeli ve bunun çocuğun yararına olduğu anlatılmalıdır. Bu nedenle ceza verilirken bile kızmadan, sakin bir şekilde uygulama yapılmalıdır.
Yaptırımlar dengeli olmalıdır. Örneğin, 10 yaşındaki bir çocuğa "Ödevini yapmadığın için bir saat şu kanepede duracak ve bunun sana ne gibi zararları olabileceğini düşüneceksin" demek abartılı bir ceza olur. Ama kısa bir süre için bile olsa, oyalanabileceği her şeyden uzak tutularak, TV kapalı, elinde bir oyuncak olmadan, bir kanepede 5 dakika düşünmesini ve çıkardığı dersi paylaşmasını istemek daha yararlı olabilir.
Ben çocuk disiplininde davranışçı yöntemleri çok etkili buluyorum. Ancak yöntemden çok, bunları doğru bir şekilde uygulayabilmek önemlidir. Burada yazdıklarım sadece fikir vermek içindir. Bir yöntemi uygulamak için yeterli bilgiler değil. Eğer çocuğunuzla ciddi düzeyde bir disiplin sorunu yaşıyorsanız, bu tarz yöntemleri uygulamadan önce daha çok bilgi edinmenizi veya bir uzmandan destek almanızı öneririm.
Klinik Psk. Dr. Mustafa GÜRSOY
E-mail: gursooy@gmail.com
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder